plus
reset
minus
plus
minus
تاریخ انتشارسه شنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۸ ساعت ۱۲:۵۳
کد مطلب : ۲۰۸۸

انتقاد صریح یک زمین شناس: زمین «نشست» می‎کند ما فقط «نشست» برگزار می‎کنیم/حتی زلزله 4.5ریشتری هم آسیب‎زا و خطرآفرین است

مهندس محمدجواد بلورچی در نشست تخصصی "فرونشست زمین؛ پایش و پهنه‌بندی مخاطرات" گفت: «از 41 مورد مخاطره در جهان 31 مورد در ایران وجود دارد که با افزودن فرونشست به 32 مورد افزایش می‌یابد و با روندی که در پیش داریم به احتمال زیاد، تمام 41 مورد موجود در جهان را در کشورمان تجربه خواهیم کرد!»
انتقاد صریح یک زمین شناس: زمین «نشست» می‎کند ما فقط «نشست» برگزار می‎کنیم/حتی زلزله 4.5ریشتری هم آسیب‎زا و خطرآفرین است
plusresetminus
۰
به گزارش روابط عمومی سازمان نقشه‌برداری کشور، این زمین‌شناس و پژوهشگر اکتشافات معدنی کشور در این نشست که در سازمان نقشه‌برداری کشور برگزار شد؛ گفت: «مخاطرات فراوانی از جمله خشکسالی، آتش‌سوزی جنگل‌ها، زمین‌ لغزش، آتشفشان، طوفان، زمین‌لرزه، سونامی، سیلاب و فرونشست زمین جهان را تهدید می‌کنند و علی‌رغم تلاش فراوان، توان مهندسی هیچگاه نمی‌تواند بر توان زمین غلبه کند و ما باید سازگاری با طبیعت را یاد بگیریم».

وی با اشاره به این که 97 درصد شهرهای کشورمان همچنان در معرض خطر زمین‌لرزه قرار دارند، افزود: «تعداد شهرهای در معرض سیلاب از 350 شهر به 600 شهر افزایش یافته است. امروزه ما برای جلوگیری از سیلاب به سدسازی روی آورده‌ایم و همین سدسازی فرونشست را در دشت‌های ما افزایش داده است. در حال حاضر 300 دشت در معرض فرونشست، به 425 دشت افزایش یافته است و باز هم این تعداد در حال افزایش است. در حالی که کاری از دست ما برنمی‌آید. از پنج خطر بزرگ در کشورمان، خشکسالی و سیلاب به عنوان دو روی یک سکه هستند و فرونشست در چرخه‌ خشکسالی و بی‌آبی کشور قرار دارد و زمین‌لرزه و زمین‌لغزش دو پدیده بزرگ هستند که کشورمان را تهدید می‌کنند؛ اما همچنان به آتشفشان توجه نمی‌‌کنیم.»

بلورچی در ادامه خاطرنشان کرد: «برای این که هر چیزی را بتوانیم مدیریت کنیم باید آن را اندازه‌گیری کنیم. مطالعات فرونشست هم با اندازه‌گیری سطح ارتفاعی زمین شروع شد. این جایگاه سازمان نقشه‌برداری کشور را نشان داد که در سال 83  توانست با اندازه‌گیری تغییرات ارتفاعی این موضوع را اعلام کند که در گوشه‌ پایتخت، زمین سالهاست در حال فرونشست است. از همان زمان خیلی از سازمان‌ها آغاز به کار کردند؛ از جمله سازمان زمین‌شناسی کشور به عنوان مسئول بررسی علل فرونشست در دشت‌های کشور وظیفه خود را در بررسی این پدیده شروع کرد. در ادامه این مطالعات، تفاوت بین فروچاله و فرونشست مشخص شد چرا که این دو با هم اشتباه گرفته می‌شدند. "فروچاله" عمدتا بر اثر فرسایش زیرزمینی در مناطقی با زمین‌های سنگی، نمکی و گچی  ایجاد می‌شد، اما "فرونشست" که در وسعت یک دشت اتفاق می‌افتاد، خیلی آرام و کند صورت می‌گرفت؛ به‌طوری که کسی متوجه آن نمی‌شد و برای هیچ مدیری خطری نداشت! بنابراین فریادهای ما طی پانزده سال گذشته به هیچ جایی نرسید.»

این پژوهشگر در ادامه اظهار داشت: «همه جای دنیا از۷۰ درصد آب زیرزمینی برای کشاورزی برداشت می‌کنند؛ اما در کشور ما عملا چیزی حدود ۹۰ درصد برداشت صورت می‌گیرد. از این میزان 8 درصد را مصرف آب شرب به خود اختصاص می‌دهد و ۲ درصد برای صنعت باقی می‌ماند. با این میزان تخصیص کم آب به بخش صنعت، عملا این بخش امکان رشد ندارد و در کشوری که عمده توان آن توان معدنی صنعتی است و پتانسیل کشاورزی ندارد، چنین تقسیم‌بندی و چنین جایگاهی در تقسیم آب به معنی عدم امکان ایجاد شغل است. لذا هرچقدر هم تلاش کنیم با آب بیشتر در زمینه کشاورزی شغل ایجاد کنیم؛ عملا زمین بازدهی ندارد.»

بلورچی با اشاره به اینکه فرونشست با ساختار خاک سروکار دارد؛ یادآور شد: «خاک سالم، یک ضربان سالیانه دارد که هر سال با برداشت آب یا کم شدن آب در تابستان سطح آن پایین می‌رود و در پاییز و زمستان با بارش دوباره سطح آن بالا می‌آید. این میزان در حد یک یا دو سانتیمتر به صورت سالیانه قابل اندازه‌گیری است. این سیکل سالم، با ورود انسان به چرخه برداشت از منابع آب زیرزمینی به هم می‌خورد و به سیکلی معیوب تبدیل می‌شود که هر سال با پایین رفتن سطح آب زیرزمینی باز هم برداشت آب ادامه پیدا می‌کند و سطح آب پایین‌تر می‌رود و دیگر نمی‌تواند به جای اولیه خود بازگردد. پدیده یعنی فرونشست زمین، بدون بازگشت است. وقتی در سال ۸۴ این مباحث را مطرح می‌کردیم می‌توانستیم تا سال ۹۸ خیلی از دشت‌ها را از مرگ نجات دهیم، اما متاسفانه امروز دیگر برای خیلی از کارها دیر شده است و فقط می‌توانیم آمار تعداد تلفات را در جاده‌ها اعلام کنیم! نزاع و درگیری بر سر آب شرب به زودی در کشور اتفاق خواهد افتاد و همین امر زمینه‌ساز مشکلات اجتماعی و سیاسی خواهد شد.»

وی همچنین اشاره کرد: «برای بررسی و اندازه‌گیری میزان فرونشست، سازمان‌های مختلفی در کنار هم قرار گرفتند. سازمان‌های نقشه‌برداری کشور و سازمان زمین‌شناسی از ابتدا با هم مشارکت و همکاری کردند و کارگروهی به نام فرونشست تشکیل دادند که 25 جلسه هم داشت. اما به درستی یکی از عزیزان سازمان نقشه‌برداری در جلسه بیست و پنجم گفت "زمین فرونشست می‌کند و ما فقط نشست تشکیل می‌دهیم!". ما جلساتمان را تعطیل کردیم؛ چرا که وقتی جلسه‌ای تشکیل می‌شود و نتیجه‌ای از آن گرفته نمی‌شود، صرف دور هم جمع شدن فایده‌ای نخواهد داشت و فقط شاهد این پدیده تلخ و دردناک بودن مشکلی را برای کشور حل نمی‌کند. انگشت اتهام را به سمت همدیگر نشانه رفتن یا دنبال اعتبار گشتن برای هر سازمان‌ به شکل جداگانه، بی فایده است. در همه جای دنیا منابع حیاتی مثل آب، محیط‌زیست، جنگل‌ها و مراتع، نقشه‌برداری و زمین‌شناسی در یک وزارتخانه‌ یا سازمان متمرکز هستند؛ اما در کشور ما، این تجمیع صورت نگرفته است.»

این زمین شناس در ادامه سخنان خود با اشاره به اینکه «با نصب ابزار دقیق در دشت تهران در عمق۸۶ متری؛ برای اولین بار در جهان، متوجه شدیم که ۷۵ درصد بهره‌برداری آب در عمق ۲۵۰ متری رخ می‌دهد»؛ ادامه داد: «فرونشست خیلی عمیق‌تر از آن چیزی است که ما فکر می‌‌کردیم و آبخوان‌ها در حال از بین رفتن هستند».

بلورچی با یادآوری اینکه «گاهی فرونشست با فروریزش در دشت‌ها اشتباه گرفته می‌شود»، افزود: «فروریزش بر اثر دستکاری انسانی در طبیعت و به صورت نقطه‌ای صورت می‌گیرد. تمام دشت‌های کشور که پتانسیل فرونشست داشتند؛ بین 20 تا 28 سانتیمتر دچار فرونشست شده‌اند. اگر همین الان برداشت از تمام چاه‌های کشور را متوقف کنیم و بهره‌برداری از تمام آبخوان‌ها را کنار بگذاریم، 15 تا ۲۰ سال طول می‌کشد تا فرونشست زمین در دشت‌های کشور متوقف شود. چرا باید دو برابر میانگین مصرف جهانی مصرف آب داشته باشیم؟ باید بپذیریم که ما آبخوان‌های آبرفتی کشور را از دست داده‌ایم و در آینده باید ۵۵ درصد نیاز آبی کشور را از جایی غیر از این آبخوان‌ها تامین کنیم. اما با زمین لرزه‌هایی که در کشور ما رخ می‌دهد و در همین دشت‌هایی که خانه‌ها در اثر فرونشست ترک خورده‌اند چه باید کنیم؟ در گذشته ما نگران زلزله ۶ ریشتری بودیم اما الان با یک زلزله 4 و نیم ریشتری هم آسیب می‌بینیم. بنابراین پرداختن به علوم زمین نه فقط برای حفظ خودمان بلکه برای حفظ جامعه، وظیفه همه ماست.»  
 
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما