تاریخ انتشاريکشنبه ۳۱ شهريور ۱۳۹۸ ساعت ۰۲:۴۳
کد مطلب : ۱۶۰۳
spatial، geospatial و geographic چه تفاوت‌هایی با هم دارند؟

توضیحی درباره سه واژه پُرکاربرد در مهندسی نقشه‌برداری/یادداشتی از مهندس شاهین قوامیان

spatial، geospatial و geographic سه واژه‌ای هستند که در حوزه نقشه‌برداری و علوم ژئوماتیک بسیار به‌کار می‌روند. اما وجوه تمایز یا شباهت‌های این واژه‌ها چیست؟ مهندس شاهین قوامیان؛ مشاور رئیس سازمان نقشه‌برداری کشور، طی یادداشتی به این سؤال پاسخ داده است. از آنجاییکه وی مدت‌ها در کشورهای انگلیسی زبان اقامت داشته، از این جهت برداشت او در خصوص نوع کاربرد کلمات قابل تأمل است. بنا به اظهار قوامیان، این مطالب لزوماً یک تحقیق جامع نبوده و بر اساس مطالبی است که در فرآیند کاری و تجربه با آن برخورد داشته­‌است.
توضیحی درباره سه واژه پُرکاربرد در مهندسی نقشه‌برداری/یادداشتی از مهندس شاهین قوامیان
plusresetminus
۱
۰
در سطح جهان، از سه صفت  spatial، geospatial و geographic در حوزه نقشه‌ و اطلاعات مکانی برای توصیف "منتسب بودن به موقعیت و مکان" استفاده می‌شود.

به‌کارگیری هر کدام از این واژه­‌ها ریشه در زمینه­‌های فرهنگی مناطق مختلف جهان داشته، و مردم آن مناطق استنباط خاص خود را از آن دارند. به عنوان مثال، واژه spatial  که در زبان انگلیسی مفهوم "مکانی" را می‌­دهد و بیشتر در مناطق آمریکا و اقیانوسیه کاربرد دارد، در زبان فرانسه، مفهوم "فضای خارج از جو زمین" را تداعی می­‌کند.

در اروپا و آمریکا، واژهgeographic  زمانی رایج‌تر بود و مردم از آن همان مفهوم مکان را برداشت می­‌کردند، در حالی که ترجمه تحت­‌الفظی این واژه به زبان­های دیگر ممکن است مفهوم خود را از دست بدهد. مانند GIS، که در فارسی اشتباهاً "سامانه اطلاعات جغرافیائی" ترجمه می‌شد، در حالی که ترجمه صحیح آن "سامانه اطلاعات مکانی" است، زیرا که وجه متمایز کننده این سامانه با سایر سامانه‌های اطلاعاتی در تحلیل‌های مکانی آن است.

در نهایت، واژهgeospatial  برای رفع این ابهامات بوجود آمد، اما یکپارچگی در بکارگیری آن در سطح جهان هنوز وجود ندارد، بطوری که بعضاً دیده شده است که در یک کشور از هر سه واژه، بسته به وضعیت، استفاده می‌شود. به عنوان مثال، بکارگیری عبارت geospatial technologies  در آمریکا جا افتاده است، ولی National Spatial Data Infrastructure (NSDI) که واژه ابداعی خودشان از دهه 1990 بوده همواره جایگاه خود را دارد. این درحالی است که در بعضی از  متون در جاهای دیگر دنیا، مخفف National Geospatial Data Infrastructure (NGDI) نیز مشاهده شده است. با ایجاد اتحادیه اروپا و مطرح شدن طرح Infrastructure for Spatial Information in Europe (INSPIRE)، واژه spatial در آنجا نیز گسترش بیشتری یافت. 

سازمان ملل متحد از واژهgeospatial  استفاده می‌کند و نام کمیته تخصصی ذیربط Committee of Experts on Global Geospatial Information Management (UN-GGIM) می‌باشد، ولی واژه‌ بکار گرفته شده در SDI همان spatial است.    

به هر حال، مفهوم محوری و عمومی مورد نظر این سه صفت، "منتسب بودن به موقعیت و مکان" است و برای جلوگیری از ابهام در مقدمه بعضی از متون ذکر می‌کنند که این سه واژه مترادف گرفته شده‌­اند تا از ابهام جلوگیری گردد.  

در ایران نیز، فرهنگستان زبان و ادب فارسی سه واژه مورد نظر را مترادف هم فرض کرده و همه را معادل واژه "مکانی" تصویب کرده است.  بنابراین، شاهد به‌کارگیری واژه‌هائی چون، زیرساخت داده مکانی، سامانه اطلاعات مکانی، فناوری­‌های مکانی (یا مکان محور)، پایگاه داده مکانی و غیره هستیم.
 
نام شما
آدرس ايميل شما

کریم‌زاده
feedback
Iran, Islamic Republic of
به نظر اینجانب، عبارت «داده‌های مکانی» نمی‌تواند گسترۀ معنایی Geospatial data را به طور کامل و جامع پوشش دهد. بنا به تعریف، Geospatial data داده‌هایی در مورد اشیاء‌، رویدادها یا پدیده‌هایی می‌باشند که دارای مکانی روی سطح زمین یا نزدیک سطح زمین هستند. عبارت Geospatial data، علاوه بر اطلاعات مربوط به مکان (معمولاً مختصات روی زمین)‌، اطلاعات توصیفی (خصوصیات شیء، رویداد یا پدیده‌‌ی مورد نظر) و نیز اطلاعات زمانی (زمان یا دوره زمانی) را شامل می‌شود. در برخی تعاریف، Geospatial data داده‌های مرتبط با روابط بین اشیاء (توپولوژی) را نیز در بر می‌گیرد.