تاریخ انتشارچهارشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۸ ساعت ۱۴:۵۱
کد مطلب : ۱۶۹۳

بهبود تصمیم‌‌‌‌گیری‌ها با بررسی فناوری‌ها و سیاست‎گذار‌‌‌‌‌ی‎های حوزه اطلاعات مکانی/یادداشتی از مهندس غلامرضا کریم‌زاده

غلامرضا کریم‌زاده کارشناس آینده‌پژوهی سازمان نقشه‌برداری کشور در یادداشتی به وضعیت حال و آیندۀ فناوری‌ها و سیاست‌گذاری‌ها در حوزۀ اطلاعات مکانی و تأثیر آن در بهبود تصمیم‌گیری‌ها پرداخت.
بهبود تصمیم‌‌‌‌گیری‌ها با بررسی فناوری‌ها و سیاست‎گذار‌‌‌‌‌ی‎های حوزه اطلاعات مکانی/یادداشتی از مهندس غلامرضا کریم‌زاده
plusresetminus
۰
به گزارش روابط عمومی سازمان نقشه برداری کشور، غلامرضا کریم‌زاده، كارشناس آينده پژوهي در یادداشت خود نوشت:

«در مباحث آینده‌پژوهی، آینده‌های متصور در سه گروه آینده‌های ممکن، آینده‌های محتمل و آینده‌های مطلوب قابل دسته‌بندی هستند.‌ تصویرسازی‌های انجام‌شده در این یادداشت‌، مربوط به آینده‌های محتمل است. تصاویری که قرار است نشان دهند از دل تغییرات «امروز»، چه واقعیت‌هایی «فردا» متولد خواهند شد.
 
منظور از رویدادها در این یادداشت، همان توسعه‌ و تغییر و تحولاتی هستند که از یک سو در منابع، روش‌ها و ابزار گردآوری، ذخیره‌سازی، پردازش، تحلیل و نمایش اطلاعات مکانی و از سوی دیگر در قوانین و سیاست‌ها و همچنین در نقش و عملکرد بخش‌های مختلف جامعۀ اطلاعات مکانی، رخ داده یا در حال وقوع هستند. طبقه‌بندی و بررسی دقیق و نظام‌مند این رویدادها، موجب دست‌یابی به روندهایی می‌شود که جهت و سمت و سوی تحولات در حوزۀ اطلاعات مکانی را چه از‌ وجه فناوری و چه از منظر سیاست‌گذاری نمایان می‌سازد.
 
الف) رویداد‌های توسعه‌ای در فناوری‌های اطلاعات مکانی
دسته اصلی دسته فرعی توسعه‌ها و تحولات
فناوری اطلاعات مکانی تولید، مدیریت و ارائه‌ی داده‌ها
 
افزایش استفاده از سامانه‌های تهیه نقشه همراه
رشد سامانه GNSS
تولید روزانه چند اگزابایت اطلاعات
افزایش حس‌گرهای کم هزینه
تولید و انتشار داده‌ها از طریق رسانه‌های اجتماعی
افزایش ثبت داده‌های چهار بعدی
رشد تقاضا برای اطلاعات مکانی آنی
ارتقای تراشه‌های گرافیکی (GPUs)
توسعه واحد پردازش شتاب یافته (APUs)
گسترش فناوری پردازش موازی
توسعه پایگاه دادة NoSQL
امکان پردازش داده‌های بدون ساختار با حذف نویز سفید
توسعه موتورهای جستجو با قدرت ترکیب منابع مختلف داده
توسعه فرمت فایل جهانی Geopakage و دیتابیس SQLite
داده کاوی مکانی در کلان داده
توسعه استاندارد سرویس اتصال به جدول (TJS)
دسته اصلی دسته فرعی توسعه‌ها و تحولات


 فناوری اطلاعات مکانی
تجسمی‌سازی و کارتوگرافی بهبود مدل‌های سه‌بعدی (واقعی‌تر)
ارتقای نمایشگرهای استرئوسکوپی خودکار
ابداع صفحه نمایش‌ الکترونیک انعطاف‌پذیر و فوق باریک
گسترش نقشه‌های چندرسانه‌ای، نقشه‌های پویا، کارتوگرافی چند حسی
گسترش واقعیت مجازی
رشد داده‌های مکانی داوطلبانه برای مثال در OpenStreetMap
فتوگرامتری و سنجش از دور تصویربرداری با توان تفکیک بالا
ازدیاد ماهواره‌های سنجش از دور
استفاده از پرنده‌های بدون سرنشین (UAVs)
بهبود دقت‌های مکانی، طیفی و رادیومتری
گسترش تصویربرداری فراطیفی
توسعه سامانه لیدار و سنجنده‌های نوری پردازنده
توسعه حس‌گر Kinect
ظهور اسمارت فتوگرامتری
توسعه اسکن لیزری زمینی
ظهور فتوگرامتری ساختار از حرکت (SFM)
تلفیق فن‌آوری لیدار هوایی با لیزر اسکنر متحرک
دسته اصلی دسته فرعی توسعه‌ها و تحولات


 فناوری اطلاعات مکانی
 
ژئودزی افزایش تعداد ماهواره‌های موقعیت‌یابی و ناوبری
بهبود در مأموریت‌های ثقل‌سنجی هوایی و ماهواره‌ای
افزایش دقت چارچوب‌های مرجع به کمک سامانه‌های تعیین موقعیت
توسعه چارچوب مرجع مختصات جهانی
متوازن‌تر شدن تجهیزات مشاهداتی در شبکه جهانی
افزایش دقت روش تعیین موقعیت PPP
استفاده از فن‌آوری‌هایی مانند فرکانس رادیویی (RFID) و باند فراپهن برای تعیین موقعیت در فضاهای سرپوشیده
تدوین استاندارد InDoorGML برای موقعیت‌یابی داخلی
تأثیر متقابل فناوری اطلاعات مکانی و دیگر فناوری‌ها ظهور و گسترش اینترنت اشیاء (IoT)
استفاده از مکان به عنوان شناسه یکسان منبع در اینترنت اشیاء
استفاده از مکان به عنوان عامل لینک داده‌ها و تکامل اکوسیستم متصل
استفاده از هوش مصنوعی و استفاده از الگوریتم‌های یادگیرنده در سنجش از دور و تحلیل‌های مکانی
استفاده از هوش مصنوعی در جنرالیزه دینامیک اطلاعات مکانی
استفاده از ماشین‌ها یا ربات‌ها در توسعه و بروز رسانی پایگاه داده مکانی
توسعه وب دویی و وب معنایی
گسترش فناوری تعامل‌پذیری
رشد گرایش به فناوری ابر مکانی؛ تکامل زیرساخت به عنوان سرویس، پلت‌فرم به عنوان سرویس، نرم‌افزار به عنوان سرویس و مدل به عنوان سرویس
استفاده از راه حل‌های متن باز
توسعه فناوری‌های بیسیم
ابداع سامانه‌های میکرو ‌ـ ‌الکترومکانیکی
 
ب) رویداد‌های توسعه‌ای در قوانین، سیاست‌ها و نیز در نقش بخش‌های مختلف جامعة اطلاعات مکانی
دسته اصلی دسته‌های فرعی توسعه‌ها و تحولات
حوزۀ مدیریتی و سیاست‌گذاری قوانین، مقررات و سیاست‌ها شکل‌گیری جامعه اطلاعات مکانی
افزایش آگاهی از تأثیر متقابل جامعه قانون‌گذار و جامعه اطلاعات مکانی
تعیین ارزش اطلاعات مکانی در توجیه اقتصادی سامانه‌های پشتیبان تصمیم‌گیری
ادغام داده‌های مکانی خارجی در پایگاه‌های دادۀ رسمی
سیاست توسعه زیر‌ساخت‌های مکانی
تمایل به سیاست‌ داده‌های باز
توسعه راه حل‌ برای چالش‌های صدور مجوز، قیمت‌گذاری و مالکیت داده‌های مکانی
توسعه راه حل‌ برای حفظ حریم خصوصی و امنیت سایبری
مسئولیت‌‌پذیری  و تضمین کیفی داده‌های مکانی
نقش و عملکرد بخش خصوصی و غیر دولتی
 
ایجاد دسترسی به نقشه برای آحاد مردم
ورود شرکت‌های بزرگ جهانی برای ارائۀ سرویس‌های مکانی
همکاری بخش مردم   نهاد در ارائۀ سرویس‌های مکانی
افزایش رویکرد‌های کاربر - محور
تمرکز روی برنامه‌های کاربردی همراه (app)
دسته اصلی دسته‌های فرعی توسعه‌ها و تحولات
حوزۀ مدیریتی و سیاست‌گذاری نقش مشارکت عمومی و همگانی رشد اطلاعات مکانی داوطلبانه
افزایش مشارکت در پروژه‌های جهانی مانندOpenStreetMap   و WikiMaps
ظهور علم شهروندی
پیدایش مفهوم رصدگاه‌های شهروندان
تحقق شعار «هر شهروند یک سنسور»
رشد سامانه‌های مبتنی بر آگاهی اجتماعی
نقش و عملکرد بخش دولتی خارج‌شدن ارائۀ داده‌های مکانی از انحصار دولت
تمرکز دولت روی مجموعه داده‌های اصلی
ادغام و اتصال اطلاعات مکانی و آماری
هماهنگ‌سازی منابع مختلف داده‌های مکانی
توسعه زیر‌ساخت ملی داده‌های مکانی (NSDI)
گسترش اشتراک‌گذاری اطلاعات مکانی
ارائه اطلاعات پایه تفصیلی، موثق و معتبر
نگهداری پایگاه جامع داده‌های مکانی
توسعه چارچوب‌ مرجع  ناوبری
توسعه چارچوب‌ مرجع  ژئودتیکی
پیگیری سیاست‌های جهانی توسعه پایدار
پیگیری سیاست‌های اقتصاد دیجیتال
تدوین استانداردها و دستورالعمل‌ها
گسترش نقش‌های نظارتی و حاکمیتی
 
1) روند‌های توسعه در امور تولید، نگهداری و مدیریت داده‌های مکانی
افزایش روزافزون تعداد حس‌گرها در ابزار و لوازم زندگی روزمره که اطلاعات مکانی را جمع‌آوری و تهیه می‌کنند، سرعت گردآوری داده‌ها را افزایش داده و بکلی متحول خواهد کرد. این موضوع نقش شهروندان در تولید و جمع‌آوری داده‌های مکانی، به هر دو شکل فعال و غیرفعال، را  بیشتر خواهد کرد.
علاوه بر داده‌های مکانی دقیق ژئودتیکی، داده‌های مکانی تازه‌ای ایجاد خواهند شد که کاربران آن را به صورت آنی از طریق رسانه‌های اجتماعی و سایر رسانه‌های تحت وب در دسترس قرار خواهند داد.
 تقاضا برای کاربرد تصاویر با وضوح بالا افزایش خواهد یافت.
استفاده از وسایط نقلیه بدون سرنشین (مانند پهپاد‌ها) به عنوان ابزار سریع جمع‌آوری داده‌های مکانی، افزایش خواهد یافت.
اطلاعات مکانی سه بعدی و حتی چهار بعدی (زمان به عنوان بعد چهارم) افزایش خواهد یافت.
اطلاعات آنی، مدل‌سازی پویا و واکنش در مقابل بلایای طبیعی را ممکن خواهد کرد.
با رشد فن‌آوری، همکاری و مشارکت در جمع‌آوری و مدیریت داده‌ها، علی رغم روش‌های متفاوت انجام کار، در نقاط مختلف دنیا افزایش می‌یابد. بیش از چند دهه گذشته، شاهد تنوع خدمات و محصولات در بازار مکانی خواهیم بود.
تقاضا برای اطلاعات مکانی به منظور توسعه بخش‌های مختلف اقتصادی به ویژه در کشورهای در حال توسعه افزایش می‌یابد.
سرمایه‌گذاری روی ابزار و منابع مدیریت کلان داده بیشتر خواهد شد. فن‌آوری‌های مدیریت کلان داده، استفادۀ بیشتر از داده‌های خام حس‌گرها و سایر منابع داده را ممکن می‌سازند.
تقاضای جهانی برای خدمات مبتنی بر مکان، همچنان رو به افزایش بوده و این روند به نقطه‌ای خواهد رسید که اطلاعات مکانی مورد نیاز در هر جا قابل دستیابی باشد.
استفاده از متادیتا (فراداده) و سایر روش‌های مواجهه با افزایش حجم داده‌ها، به طور فزاینده‌ای اهمیت خواهد یافت.
آشنایی شهروندان با اطلاعاتی که با مکان مرتبط هستند، به ویژه از طریق استفاده از خدمات مکان محور، همچنان افزایش خواهد یافت.
محتوای جمع‌سپاری شده باعث کاهش هزینه‌ها و افزایش دسترسی به اطلاعات مکانی غنی می‌شود.
مردم در حالی که با تغییر تکنولوژی و کار با جریان داده‌ها سازگار می‌شوند، در شناخت روند‌های (مکانی، زمانی و علت و معلولی) موجود بین حجم وسیع اطلاعات، مهارت بیشتری پیدا می‌نمایند.
تجزیه و تحلیل و استدلال بر اساس داده‌ها، به شکل‌گیری زیرساخت داده‌های مکانی منجر خواهد شد.
ارائه داده‌ها به صورت لینک‌شده، مشابه لینک‌های اینترنتی، به طور گسترده‌ای افزایش می‌یابد و در چند سال آینده جایگزین استانداردهای تبادل دادۀ فعلی می‌شود.
 
2) روند‌های توسعه و تحول در فناوری‌های اطلاعات مکانی
فشار چشمگیری وجود دارد که کاربران نهایی به برنامه‌های کاربردی در هر کجا و هر زمان دلخواه دسترسی داشته باشند.
فناوری‌های مکانی با شتاب پیشرفت خواهند کرد. پیشرفت فناوری از ساختارهای قانونی و دولتی سریع‌تر خواهد بود.
حس‌گرهایی با تکنولوژی پایین و با هزینه کم تولید می‌شوند.
فناوری‌های دیگر مشابه موتورهای بازی منشاء تحولات جدیدی در فناوری اطلاعات مکانی خواهند شد.
ارتباط بین اطلاعات مکانی و رسانه‌های اجتماعی بیشتر و بیشتر خواهد شد.
کاربرد نرم‌افزار‌های رایگان و متن باز در پردازش و تجزیه و تحلیل داده‌ها همچنان رشد خواهد کرد.
فناوری ابر به طور فزاینده‌ای به عنوان یک سازوکار تحویل و ارائۀ داده‌های مکانی تبدیل خواهد شد. رایانش ابر مکانی تأثیر قابل توجهی بر مدل‌های کسب و کار فعلی خواهد گذاشت.
وابستگی محاسبات مکانی به انسان کاهش یافته و سیستم‌های تصمیم‌گیری کاملاً اتوماتیک افزایش می‌یابند.
سیستم‌های مشاهدات زمین (از جمله پرنده‌ها و سنجنده‌های تصویربرداری) به طور فزاینده‌ای بهبود یافته و تصاویر ماهواره‌ای از هر مکان و در هر زمان در دسترس خواهند شد.
استفاده و تولید گسترده داده‌های مکانی منجر به ایجاد زیرساخت‌های مکانی خواهد شد. جامعه به این زیرساخت بیش از دیگر زیرساخت‌ها مانند شبکه برق یا شبکه بزرگراهی متکی خواهد بود.
ظرف چند سال آتی مدرن‌سازی GNSS تأثیر قابل توجهی بر همه سطوح موقعیت‌یابی و ناوبری خواهد گذاشت. تعیین موقعیت دقیق‌تر، با تأخیر کمتر و با یکپارچگی بیشتری انجام شده و ابزار تعیین موقعیت با حس‌گر‌های دیگر از جمله دستگاه‌های کم هزینه MEMS و جهت‌یاب‌ها به طور قابل توجهی ادغام می‌گردند.
در سال‌های آتی همه تلفن‌های هوشمند و یا هر وسیله‌ای که جایگزین آن‌ها می‌شود قادر به فیلم‌برداری 360 درجه سه ‌بعدی با رزولوشن فوق‌العاده بالا، با استانداردهای روز و به صورت آنی خواهند بود.
نرم‌افزارهای مکانی به لحاظ پویایی گرافیکی و تجسمی‌سازی سه بعدی به طور چشمگیری بهبود و ارتقاء می‌یابند.
آگاهی از مکان هسته اصلی فناوری اینترنت اشیاء را تشکیل خواهد داد.
فناوری هوش مصنوعی و یادگیری ماشین موجب بهبود فرایند گردآوری، پردازش و تحلیل داده‌های مکانی شده و ربات‌ها از این فناوری برای فهم اطلاعات مکانی پیرامون خود استفاده خواهند کرد.

3) روند‌های توسعه و تحول در سیاست‌گذاری‌های مرتبط با حوزۀ اطلاعات مکانی
به ضوابط و مقررات جدیدی برای استفاده از اطلاعات مکانی در دنیای مجازی (مدل سه‌ بعدی مکانی) نیاز خواهد بود.
دسترسی رایگان و آزاد به داده‌ها، عمومیت بیشتری پیدا کرده و اطلاعات مکانی به یک کالای عمومی ضروری تبدیل می‌شود.
مدل‌های سرمایه‌گذاری برای اطمینان از پوشش کامل داده‌ها به ویژه در حوزه‌های غیر سود‌آور همچنان به عنوان یک چالش باقی می‌ماند.
حفظ حریم خصوصی به صورت یک چالش بزرگ ظاهر خواهد شد.
رشد سریع در حوزه اطلاعات مکانی، سردرگمی و عدم شفافیت در خصوص مالکیت داده‌ها، حقوق توزیع داده‌ها، مسئولیت‌ها و دیگر موضوعات را بیشتر خواهد کرد.
حفاظت داده‌های مکانی به ویژه در فرایند استخراج اتوماتیک، از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد شد.
از طریق فرایندهای قانونی، مقبولیت اسناد رقومی مانند کاداستر و سندهای ملکی رقومی افزایش می‌یابد.
در سال‌های آتی، بسته به میزان توسعۀ چارچوب‌های قانونی برای توانمندسازی مکانی جامعه، تقسیم‌بندی کشورهای موفق و ناموفق در حوزة اطلاعات مکانی بارزتر خواهد شد.
زیرساخت‌های‌ ملی اطلاعات مکانی، به صورت زیرساختی قانونی طراحی، توسعه و نگهداری خواهند شد.
افزایش استقرار حس‌گرها و استفاده گسترده‌تر از داده‌های مکانی در جامعه، سیاست‌ها و قوانین عمومی را به سوی محافظت بیشتر از منافع و حقوق مردم سوق خواهد داد.
 
4) روندها و رویکردهای جدید بخش‌های خصوصی، عمومی و دولتی فعال در حوزۀ اطلاعات مکانی
سازمان‌های ملی و دولتی متولی نقشه و اطلاعات مکانی علاوه بر نقشی که در تأمین اطلاعات پایه و تضمین کیفیت آن‌ها دارند، نقشی مهم را در تضمین کیفیت و قابلیت اعتماد نرم‌افزارهای مورد استفاده کاربران ایفا خواهند کرد.
دولت‌ها به دو موضوع تولیت و صحت اطلاعات مکانی توجه بیشتری خواهند کرد و در نتیجه سازوکارهای نظارتی‌ و ضوابط و مقررات مربوط به اطلاعات مکانی، بر اساس قانون، گسترش می‌یابند.
مسؤلیت ایجاد و نظارت چارچوب‌های مرجع، برعهده دولت خواهد بود.
نقش سازمان‌های ملی نقشه‌برداری به عنوان متولی تهیه داده‌های با کیفیت بالا و مسئول اعتبارسنجی کیفی دیگر منابع داده‌های مکانی همچنان حائز اهمیت خواهد بود.
ساختار تشکیلاتی سازمان‌های ملی متولی نقشه‌ و اطلاعات مکانی با تعداد پرسنل بالا به صورت واحد‌های تخصصی مجزا تغییر خواهد کرد.
نقش انحصاری سازمان‌های ملی متولی نقشه‌ و اطلاعات مکانی در برخی از حوزه‌های مربوط به داده‌های مکانی به طور کامل از بین خواهد رفت.
 بیشتر فعالیت‌های که توسط سازمان‌های ملی متولی نقشه‌ و اطلاعات مکانی انجام می‌شوند، به بخش خصوصی برونسپاری خواهند شد. همچنین جمع‌سپاری داده‌های مکانی، این سازمان‌ها را به سمت بخش کوچکی از بازار که روی یک نیاز ویژه یا یک محصول ویژه مکانی متمرکز شده، سوق می‌دهد. 
سازمان‌های ملی متولی نقشه‌ و اطلاعات مکانی نیازمند یافتن مدل‌هایی جدید از کسب و کار هستند که بتوانند مجوزهای آسان را برای دیگر مؤسسات نقشه‌برداری صادر نموده و همچنین به درخواست‌های رو به تزاید مربوط به دریافت داده‌های رایگان پاسخ دهند.
ادغام داده‌های جمع‌سپاری شده با داده‌های مکانی دولتی طی چند سال آینده افزایش می‌یابد. همچنین فاصله بین داده‌های دارای متولی و داده‌های جمع‌سپاری کمتر شده و در این زمینه همکاری‌های واقعی‌تری شکل می‌گیرند.
در طول چند سال آینده، تولید اطلاعات مکانی داوطلبانه شتاب صعودی می‌گیرد. با مشارکت بیشتر شهروندان، تهیه نقشه‌های جامعه ـ مبنا رشد خواهد کرد.
به نظر می‌رسد طی سال‌های آتی مجموعه داده‌های جمع‌سپاری شدۀ OpenStreetMaps یا دیگر برنامه‌های خلاقانۀ مشابه، جایگزین مجموعه داده‌هایی خواهند شد که اکنون در راه‌ حل‌های ناوبری و نیز سرویس‌های مکان ـ محور مورد استفاده قرار می‌گیرند.
با کمک بخش خصوصی، دسترسی عموم و آحاد مردم به نقشه و اطلاعات مکانی به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت.
بخش خصوصی با ایجاد ارزش افزوده برای پایگاه‌های دادۀ مکانی، در افزایش ارائه خدمات به کاربران نقشی مهم ایفا خواهد کرد.»
Micro Electro-Mechanical Systems
 
نام شما
آدرس ايميل شما