تاریخ انتشارسه شنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۸ ساعت ۱۰:۲۸
کد مطلب : ۲۰۶۸

کارشناس زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی: فرونشست در تهران روند تصاعدی دارد/ فرونشست؛ خطری برگشت ناپذیر و مهارنشدنی است

کارشناس مسئول مطالعات تداخل سنجی راداری سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی در نشست تخصصی"فرونشست زمین با محوریت پایش و پهنه‌بندی مخاطرات" در سازمان نقشه‌برداری کشور اعلام کرد: «فرونشست زمین طی ماه‌های اخیر در تهران روند تصاعدی داشته است.»
کارشناس زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی: فرونشست در تهران روند تصاعدی دارد/ فرونشست؛ خطری برگشت ناپذیر و مهارنشدنی است
plusresetminus
۰
به گزارش روابط‌عمومی سازمان نقشه‌برداری کشور، دکتر مه‌آسا روستا طی سخنانی درباره نتایج پایش و بررسی علل نشست زمین در ایران گزارشی ارائه کرد و ضمن تأکید بر اهمیت مطالعه و بررسی پدیده فرونشست، آن را یک رخداد «بازگشت ناپذير» برشمرد که تقریبا غیر قابل کنترل و مهارنشدنی است.

این کارشناس زمین‌شناسی تغییرات آب و هوایی و گرم شدن کره زمین را دلیل اصلی خشکسالی و تنش آبی در کشور دانست و گفت: «٥٠درصد جمعیت دنیا برای تامین آب شرب خود، متکی به آب‌های زیرزمینی هستند. در کشور ما نیز آب شرب و آب مورد نیاز مصارف کشاورزی از آب‌های زیرزمینی تامین می‌شود. البته نه تنها کشور ما بلکه کشورهای دیگر هم با این پدیده مواجه هستند.»

وی تصریح کرد: «مقابله با خطر فرونشست بر سه اصل پيش‌بيني، تشخيص و پايش استوار است. فرآيند پيشبيني و تشخيص بر پايه داده‌­هاي حاصل از چاه‌پيمايي، آزمون‌هاي ژئوفيزيکي و داده‌­هاي زمين‌شناسي مهندسي و ژئوتکنيکي است. پايش، مکان‌يابي و اندازه‌گيري ميزان فرونشست نیز مي‌­تواند با روش‌هاي نوين نقشه‌برداري و دورسنجي انجام پذيرد.»

کارشناس زمین‌شناسی درباره پایش بر اساس روش‌های نوین از جمله ژئودزی زمینی، ترازیابی GPS و همین‌طور ژئودزی ماهواره‌ای گفت: «فرآیند پیش‌بینی و تشخیص بر پایه داده‌های چاه‌پیما، آزمون‌های ژئوفیزیکی، زمین‌شناسی و مهندسی و آزمایشات ژئوتکنیک و سایر موارد وابسته است. سنجش‌ از دور فعال همان تکنولوژی رادار است که پالس راداری به زمین ارسال کرده و سپس آن را توسط سنجنده اخذ می‌کند. »

وی به بررسی‌های سازمان زمین شناسی در سال 2006 بر روی دشت‌های کشور اشاره کرد و گفت: «در نتایج بدست آمده از بررسی‌های مذکور، اکثر دشت‌های کشور با نرخ‌ بالای فرونشست مواجه بودند. درآن بازه زمانی الگوهای فرونشست متفاوتی از جمله به‌صورت پنجه انگشتی در اسلامشهر و شهریار و فرونشست مثلثی در هشتگرد مشاهده می‌شد.»

روستا استفاده از ماهواره راداری CENTINEL1A و 1B را متداول‌ترین روش حال حاضر برای اندازه گیری‌ فرونشست عنوان کرد و گفت: «نتایج این روش Baseline زمانی و مکانی خیلی خوبی دارد و در محدوده C BAND اخذ تصویر می‌کند. لاندایی که اخذ تصویر می‌کند 5.6 سانتی‌متر است. این تصاویر از سال 2014 تا کنون موجود است و فریم بسیار خوبی را پوشش می‌دهند و به صورت رایگان نیز در دسترس است.»

کارشناس مسئول مطالعات تداخل سنجی راداری سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی در ادامه به مطالعات این سازمان در برخی شهرهای کشور اشاره کرد و گفت: در اصفهان، برخوار و مهیار جنوبی و شمالی، کاشان و گلپایگان فرونشست‌های زیادی دیده شده است. در کاشان با فرونشست روبرو هستیم؛ در کل این استان، 60 حوضه آبریز درجه 3 داریم که 14 حوضه آن در حال فرونشست است. کاشان در محور شمال‌غرب-جنوب‌شرق؛ دره‌ای به عرض 20 کیلومتر در 205 کیلومتری شمال اصفهان؛ در دامنه‌ کوه‌های کرکس قرار گرفته که بخشی از آن را حاشیه کویری پوشانده و شهر کاشان، آران بیدگل و زمین‌های کشاورزی را در خود جای داده است. فرونشست در دشت کاشان براي اولين بار در سال 1370 گزارش شده است که در آن علت اصلي فرونشست، استخراج سيالات عمدتاً آب به دو صورت طبيعي (تبخير شديد محيط) و مصنوعي (پمپاژ بي­‌رويه توسط چاه‌­ها) ذکر شده است.اين فرونشست با ايجاد يک شکاف طويل درجنوب دشت، باعث تخريب واحدهاي مسکوني منطقه شده و شکاف‌هاي ايجاد شده بعدي در اثر فرونشست در مناطق غيرمسکوني و بياباني ايجاد شده است.»

وی به نظریه پروفسور گورلیک مبنی بر اینکه "با برداشت بیرویه آب، فرونشست اتفاق می‌افتد"، اشاره کرد و گفت: «بسیاری نیز معتقدند که فرونشست زمین به مرور زمان و به صورت تدریجی رخ می‌دهد. ميزان فرونشست در نتيجه برداشت آب زيرزميني به ميزان افزايش تنش مؤثر، ضخامت و ميزان تراکم‌­پذيري لايه تراکم پذير، مدت زمان افزايش بارگذاري، سرعت و نوع تنش ايجاد شده، عمق قرارگيري آب‌خوان و گسترش جانبي آن بستگي دارد.»

این متخصص حوزه زمین شناسی درباره وضعيت هيدروژئولوژيکي دشت کاشان گفت: «منبع ذخيره آب­‌هاي زيرزميني در دشت کاشان، رسوبگذاري مستقيم رودخانهها و مسيل‌­ها است که از ارتفاعات غربي وارد دشت مي‌­شوند. اين فرورفتگي انباشه از رسوبات آب‌رفتي رودخانهه­ا، تراورتـن حفره‌­دار، رسوبات سيلابي و باد رفتي است. همچنین ناهمگونی رسوبات تشکيل دهنده دشت، تناوبي از رسوبات عدسي شکل ريزدانه بين رسوبات درشتدانه يا مخلوط رسوبات شن و ماسه به همراه مقادير متفاوتي از رس با ضخامت‌های مختلف هستند. سنگ کف رسوبات آبرفتي غالباً رسوبات مارني-رسي و تبخيري دوره ميوسن و گاهي کنگلومراي پليوسن است. راوند و اطراف مشکات با 800 تا 900 متر مربع در روز بيشترين ضريب قابليت انتقال آب را دارند. از سوی دیگر اطراف آران، حاشيه کوير و شمال شرق کاشان و اطراف جاده نطنز با 100 تا 150 متر مربع در روز کمترين مقدار را دارند. »

وی افزود: «افزايش تعداد چاه‌­هاي عميق و بالا بودن ميزان بهرهبرداري یکی از مهمترین علل ایجاد نشست زمین در دشت کاشان به شمار می‌آید. 86 درصد مصرف آب بهره‌برداری شده دربخش کشاورزي مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین نرخ متوسط افت آب در يک دوره نوزده ساله 0.53 متر در سال و ميزان متوسط کسري حجم مخزن حدود 35.5 ميليون متر مکعب در سال است. بیشترین افت آب نیز در اطراف شهر کاشان، آران، بيدگل، راوند و ابوزيدآباد و حداکثر مقدار افت در راوند با 25 متر افت آب در طي 9 سال مشاهده شده است.»

وی از تأیید ایجاد فرونشست براساس دادههاي ماهواره Envisat و Sentinel در 2 ناحيه از دشت کاشان، يعني بخش مرکزي و بخش جنوب شرقي این دشت خبر داد و گفت: بیشتر شکاف‌ها دقیقاً در مرز محدوده فرونشست در حال گسترش است و به دلیل نیروی کششی ناشی از تغییرات ضخامت آبرفت و ایجاد فرونشست متفاوت، بر روی حاشیه نواحی گودال مانند سنگ بستر ایجاد شدهاند. تعدادی از شکاف‌ها نیز در قسمت جنوب شرقی دشت بر روی مرز رسوبات ریزدانه و درشتدانه به دلیل تغییر خواص مهندسی رسوبات شکل گرفتهاند که به نظر میرسد این تغییرات، به دلیل عملکرد گسلهای موجود در منطقه باشد.

این متخصص حوزه زمین شناسی در پایان؛ فرونشست را زنگ خطر جدی دانست و از همه متخصصان این حوزه اعم از هیدروژئولوژیست‌ها، زمین‌شناسان و همین‌طور کسانی که به مدل‌سازی آب‌های زیرزمینی می‌پردازند و یا متخصصانی که در سایر ارگان‌های دیگر مشغول فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی در این حوزه هستند، دعوت کرد تا با همکاری یکدیگر برای این مخاطره جدی؛ چاره اندیشی کنند.
تنظیم کننده : مریم صادقی
نام شما
آدرس ايميل شما