تاریخ انتشاردوشنبه ۲ ارديبهشت ۱۳۹۸ ساعت ۱۷:۰۰
کد مطلب : ۳۱۳
آخرین کلام نشست تخصصی مدیریت سیلاب و اطلاعات مکانی؛

علاج واقعه قبل از وقوع باید كرد! / اطلاعات مكانی راه گشای مدیریت بحران

در نشست تخصصی مدیریت سیلاب و اطلاعات مکانی، پس از ارائه چندین مقاله تخصصی درباره مدیریت سیلاب، شرکت کنندگان در این نشست با طرح پرسش هایی حول محور موضوعات ارائه شده، با متخصصان و مسئولین حاضر در نشست گفتگو و تبادل نظر کردند.
علاج واقعه قبل از وقوع باید كرد! / اطلاعات مكانی راه گشای مدیریت بحران
plusresetminus
۰
به گزارش روابط عمومی سازمان نقشه برداری کشور، دکتر محمدابراهیم بنی حبیب، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در پاسخ به یکی از سوالات مطرح شده در این نشست درباره اهمیت زهکشی شهری و تاثیر آن در مدیریت سیلاب گفت: عاملی که شهرها را تهدید به بروز سیل می کند، وجود رودخانه هایی است که در داخل شهرها جریان دارند. اگر جریان این رودها به صورت استاندارد و اصولی هدایت نشود و یا زهکشی شهری صورت نگیرد، احتمال بروز سیل در شهرها نیز خطر جدی خواهد بود.
وی در ادامه پاسخ خود، شهرهایی مثل تهران و شیراز را که در کوهپایه قرار گرفته اند را مثال زد که آبهای شهری برای آنها تهدید جدی است.
دکتر بنی حبیب به سیل سال 1366 در تهران نیز اشاره کردکه 300  کشته برجای گذاشت و نیز از سیل سال 1377 در ماسوله گفت که جان 30 نفر را گرفت و افزود: سال 97 در کشور، 26 استان درگیر سیلاب شدند اما حداقل تلفات جانی؛ نشان می دهد نسبت به گذشته فعالیت هایی صورت گرفته که منجر به پیشرفت کشور در امر کاهش بروز تلفات بر اثر سیل شده است.
وی خاطر نشان کرد: برای پیشگیری از هر بحرانی نباید افراط و تفریط کرد. بعنوان مثال نگاه تک بعدی به سدسازی و اینکه برای جلوگیری از بروز سیل فقط سدسازی انجام شود، نمی تواند راه حل منطقی باشد بلکه باید به آبخیزداری و حفظ مراتع و جنگل ها نیز نگاه ویژه شود. بنابراین مدیریت سیلاب فاکتورهای متعددی دارد که اگر به یکی از این فاکتورها بی توجهی شود ممکن است همه موارد دیگر را نیزتحت الشعاع خود قرار دهد، زیرا یک روش هیچ وقت نمی تواند پایدار و تاثیرگذار باشد.
دکتر بنی حبیب در بخش دیگری از سخنان خود درباره اهمیت و نقش نهادهای مختلف در مدیریت سیلاب گفت و نتیجه همکاری آنها را زیربنای تفکر سیستمی دانست که منجر به ماندگاری اثر دیتابیس خواهد شد.
وی در ادامه گفت: نرخ فرسایش در هر هکتار از اراضی ایران 7/16 تن و متوسط این نرخ در دنیا 5 تن است، این آمار نشان می دهد رشد بیش از حد برخی از فعالیت ها مثل آبخیزداری باعث شده تا میزان فرسایش خاک در کشور به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند پس به تبع آن در سدها رسوب بیشتری جمع شده و باعث می شود سدها دیگر نتوانند آن کارایی لازم خود را که مقابله با سیلاب است؛ داشته باشند.  در حال حاضر 26 استان درگیر سیلاب هستند آیا تا کنون خبری مبنی بر درگیرشدن فازهای پارس جنوبی عنوان شده است؟ خیر! از سال 1380تاکنون هیچ خسارتی ناشی از عوامل طبیعی از جمله سیل این منطقه را تهدید نکرده است زیرا سرمایه گذاری 100میلیارد دلاری منطقه پارس جنوبی به گونه ای برنامه ریزی شده است که ضمن طراحی یک سیستم استاندارد، شبکه کاملی از سدهای رودخانه ای برای حفاظت از این سرمایه ملی ساخته شده
است. مدیریت سیلاب غیر ممکن نیست ولی باید سرمایه گذاری و برنامه ریزی اصولی برای آن صورت پذیرد.
در ادامه، دکتر جمالی نماینده هواشناسی کشور درباره "تر سالی"  که یکی از  سوالات مورد نظر حاضرین بود گفت: پیش از پرداختن به تر سالی باید خشکسالی را تعریف کنیم که بیش از 75 تعریف از زوایای مختلف و در اسناد ملی برایش ارائه شده است. بعنوان مثال در یکی از این تعاریف؛ وقتی  3 ماه متوالی متوسط بارش یک منطقه 30 درصد پایین تر از متوسط بلند مدت باشد، آن منطقه دچار خشکسالی شده است. با این تعریف شهری مثل بندرانزلی که بیش از 2000 میلی متر بارش دارد می تواند درگیر خشکسالی شود، چون ممکن است تا سه ماه بارش زیر نرمال داشته باشد. "تر سالی" نیز به همین منوال است، اگر  دو الی سه ماه متوالی بارش منطقه ای بالاتر از نرمال و متوسط باشد، آن منطقه دچار تر سالی شده است. اما این نکته را نباید فراموش کرد که در خشکسالی 4 مرحله یا4  لایه وجود دارد: خشکسالی هواشناسی، خشکسالی هیدرولوژیکی، خشکسالی کشاورزی، خشکسالی اقتصادی و اجتماعی.
به عبارتی دیگر صرفا با کاهش بارندگی واردخشکسالی کامل نمی شویم؛ در صورتی که به  آبهای زیرزمینی و یا بخش کشاورزی آسیبی برسد، خشکسالی هیدرولوژیکی و کشاورزی شروع می شود. تر سالی نیز با همین شاخص ها سنجیده می شود و در حال حاضر با مشاهده و بررسی نقشه پهنه بندی شاخص خشکسالی، اکثر کشورهای دنیا در وضعیت سبز یا همان تر سالی قرار دارند.
اما شاخص خشکسالی تقریبا طی  دو ماه اخیر تغییرکرده، خصوصاً طی ده سال گذشته که نیمی از کشور دچار خشکسالی بود. اما این به آن معنا نیست که وضعیت خشکسالی در کشور به پایان رسیده است بلکه این خشکسالی هواشناسی است که تمام شده و تر سالی هواشناسی شروع شده است؛ چرا که منابع آب زیرزمینی کشور  هنوز جبران نشده و وضعیت کشاورزی و دشت ها به وضعیت عادی نرسیده اند. به همین دلیل در استفاده از تعبیر خشکسالی و تر سالی باید با احتیاط بیشتری به آن پرداخت.
دکتر جمور معاون فنی سازمان نقشه برداری کشور نیز در پاسخ به این سوال که: " چرا فقط از گلستان سه شیت نقشه از یک دوره ارائه شده است؟"  گفت: این امر و ابسته به تصاویر ماهواره ای قابل دانلود کردن بود و از تمام ظرفیت های در دسترس استفاده شد و نتیجه آن سه شیت نقشه بود زیرا تصاویر بیشتری در اختیار ما در زمان اوج بحران در این استان وجود نداشت. از سوی دیگر مدل سازی جزء شرح وظایف سازمان نیست و نیازمند اطلاعات بیشتری از میزان بارش ها می باشد که در آن فاصله زمانی امکان اجرای آن وجود نداشت. اما گفتنی است که برای مدل سازی، منابع اطلاعاتی متنوعی مورد نیاز است. مدل رقومی ارتفاعی زمین(DEM) موجود در سازمان نقشه برداری کشور، در دشت ها 3 متر و در کردستان 6 تا 7 متر می باشد. برای مناطقی مثل گلستان و خوزستان، DEM  از دقت بالایی برخوردار نیست. همچنینDEM  نیازمند اطلاعات هندسی بسیار دقیق است و مهمترین  داده، "ضریب روان آب"  می باشد که استانداردهای 200صفحه ای برای تعیین این ضریب مشخص شده و به عوامل مختلفی نیز بستگی
دارد. این فرآیند را  می توان قبل از وقوع سیل انجام داد و شرایط سیل را پس از وقوع به DEM اضافه کرد.
از دکتر مصطفی محقق؛ هماهنگ کننده ارشد مرکز آسیا و اقیانوسیه برای توسعه مدیریت اطلاعات بلایا(اپدیم) نیز درباره سدسازی در کشورهای اروپایی و سرویس های برخط سوال شد و وی پاسخ داد: در کشور بسیاری از مسیل ها رها شده اند؛ لذا مردم و دستگاه ها در حاشیه آنها ساخت وساز کرده اند. که در این حوزه سازمان نقشه برداری کشور می تواند با نقشه ها  و اطلاعات مکانی خود نقش مهمی ایفا کند. درباره سرویس های آنلاین نیز باید گفت این سرویس های بین المللی قابل خریداری هستند و می توان با نمونه برداری از آنها معیارهای مورد نیازمان را در آنها بارگذاری کنیم.
در بخش دیگری از جلسه پرسش و پاسخ، درباره امکان وجود پیش بینی درازمدت از سازمان هواشناسی پرسیده شد که دکتر جمالی در پاسخ به این سوال گفت: من بعنوان یک فرد مطلع و نه یک نماینده از سازمان هواشناسی باید بگویم که من این انتقاد را می پذیرم. امروزه با دقت منطقه ای نمی توانیم پیش بینی دقیق بدهیم. اما با طراحی ارائه شده طرح مخاطرات اقلیمی که سازمان مدیریت بحران چندان هم آن را جدی نگرفت، برای پیش بینی سیل، سامانه یکپارچه ای وجود ندارد. در سیل اخیر در استان خوزستان، پیش بینی هواشناسی دقیق تر بود. اما سامانه هشدار بصورت ناقص اجرا شد. به همین دلیل یکی از نیازهای کشور وجود مرکز ملی هشدار خطرات اقلیمی است. اما این امر فراسازمانی است و تنها سازمان هواشناسی نمی تواند در آن ایفای نقش کند.
از دیگر سوالاتی که در این نشست تخصصی پرسیده شده بود این بود که متولی ارزیابی خسارت سیل چه سازمان هایی هستند و مرکز اطلاع رسانی بلایا چه نقشی در سیل اخیر داشته است؟
دکتر محقق؛ ضمن اشاره به اقدامات مرکز اطلاع رسانی بلایا در سیل اخیر، در پاسخ به این سوالات گفت:
نقشه های ماهواره ای مناطق سیل زده به این مرکز داده شد و نقشه امداد اضطراری از طرف اسکاپ و از طریق شبکه کشورهای عضو به این مرکز ارائه گردید. حال برای تقویت این فعالیت ها در بحران های دیگر، مقرر شده است تا دوره تخصصی ارزیابی زیان ها از طرف مرکز برگزار شده و بدین ترتیب ظرفیت سازی درازمدت نیز صورت بگیرد.
یکی دیگر از کارشناسان سازمان مدیریت بحران کشور در مورد پردازش های ابری و پورتال تهیه شده بر مبنای استانداردهای OGCتوضیح داد که از اجرایی کردن  این پورتال برای پردازش های مکانی در راستای مسیریابی سیلاب از این طریق نیز خبر داد  و اعلام آمادگی این سازمان در جهت پردازش های استاندارد توسط ارگانهای مختلف در این پورتال را نیز عنوان کرد.
دکتر جمور، معاون فنی سازمان نقشه برداری کشور نیز در باره سازمان متولی تعیین میزان خسارت گفت: به نظر می آید سازمان برنامه و بودجه کشور متولی تعیین میزان خسارت باشد اما در مورد مسایل جمعیتی، بنیاد مسکن، وزارت راه وشهرسازی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، از دیگر سازمان های متولی هستند. سازمان
نقشه برداری کشور نیز می تواند به لحاظ پوششی که در تصاویر تهیه شده مشخص است، تا اندازه ای در تعیین میزان خسارت حاصل از این سیل ها نقش داشته باشد ولیکن به عنوان راهنما نه به عنوان اعلام کننده نهایی.
از دکتر قراگوزلو عضو هیأت علمی آموزشکده نقشه برداری و مشاور رئیس سازمان نقشه برداری کشور نیز درباره مقایسه سیل فرودین 97 با سایر سیل هایی که در گذشته رخ داده اند پرسیده شد و وی پاسخ داد: بدلیل پیش آگهی هایی که در حال حاضر از سوی دستگاه های ذیربط اعلام می شود، با تلفات جانی کمتری نسبت به گذشته مواجه شدیم. اما از نظر ابعاد، خسارت  قابل مقایسه نیست. به عبارتی می توان گفت بی سابقه ترین سیلابی که تاکنون پیش آمده در استان گلستان بوده است. بدین ترتیب باید در مدیریت این رویدادها تجدید نظری انجام شود.
در خاتمه این نشست و جلسه پرسش و پاسخ، مهندس مسعود شفیعی، رئیس سازمان نقشه برداری کشور ضمن تشکر از حضور همه شرکت کنندگان و نمایندگان سایر دستگاه ها؛ بررسی پدیده سیلاب از ابعاد مختلف را یکی از ویژگی های مثبت این نشست دانست و توجه به جا و خوب همه کارشناسان را به نقشه و داده های مکانی و نحوه بهره برداری از آنها را ارزشمند و پر اهمیت برشمرد.
وی ضمن جلب توجه بیشتر همگان به ملاحظات زیست محیطی، از همه دست اندرکاران و مسئولین خواست تا
به آسیب هایی که در سالهای گذشته از آن غفلت شده است، توجه ویژه ای شود و موضوعات اقلیمی و رعایت استانداردها در ضوابط ساخت و سازهای جدید را بیش از پیش مد نظر تصمیمات و برنامه ریزی های خود داشته باشند.
وی در همین خصوص افزود: با در نظر گرفتن بلایا می توان توجه بیشتری به برنامه های توسعه ای کشور داشت. ضمن اینکه از اهمیت آمایش سرزمینی که بایستی توجه ویژه ای به آن نیز شود، نباید غافل شد.
مشخص شدن تکالیف دستگاه های مختلف و پایش اجرای آن و نقش نهادهای نظارتی بر اجرای آنها نیز از جمله موضوعات مورد تأکید رئیس سازمان نقشه برداری کشور در این نشست بود. به گفته وی، "نشست تخصصی مدیریت سیلاب و اطلاعات مکانی" ، زمینه خوبی را برای افراد و بخش های ذیربط فراهم ساخت تا درک عمیق تری از این موضوع داشته باشند و با ارائه راهکارهای بین بخشی، بتوانند در مدیریت این مسئله بهتر عمل کنند.
شفیعی خاطر نشان کرد: سازمان نقشه برداری کشور در سیل اخیر برخی استان های کشور، حداکثر استفاده را از ظرفیت های خود کرد و این آمادگی را دارد تا به صورت مدون راهکارهای خود را در اختیار کاربران و سایر دستگاه ها قرار دهد. مساعدت و امدادرسانی بخش های حاکمیتی دیگر نیز لازم است اما  باید به این درک برسیم که بیش از هزینه هایی که برای مدیریت بحران پس از هر رخدادی صرف می شود،  باید با صرف همه توان و ظرفیت های تخصصی در کشور "علاج واقعه قبل از وقوع کرد" تا میزان آسیب های حاصل از بلایای طبیعی مثل سیل و زلزله را به حداقل رساند.
شفیعی؛ در پایان نشست، از رشد منابع لازم در پیش بینی حوادث طبیعی به خصوص برای پیشگیری و پیش آگاهی، اظهار امیدواری کرد و برگزاری چنین نشست هایی را بستری مناسب برای به اشتراک گذاری و بهره برداری از همه توان تخصصی موجود در کشور دانست.
 
نام شما
آدرس ايميل شما